Gijsje Teunissen

Gijsje, jouw boek ‘Afscheid nemen met je hart’ is een boek vol 30 parels van verhalen van bijzondere uitvaarten. Wat heeft jou ertoe gebracht dit boek te schrijven? Wanneer is het begonnen?

Vanaf het begin, dat ik uitvaarten begeleidde, schreef ik na elk afscheid mijn gevoelens rondom het afscheid op. Wat raakte mij, wat zou ik nooit meer vergeten, hoe bijzonder was de overledene, wat speelde in de familie. Gaandeweg ontdekte ik, dat ik met het opschrijven van mijn gevoelens een monumentje voor de overledene maakte. Ik voelde, dat het afscheid niet alleen verdrietig was, maar ook mooi en warm kon zijn en zeker van betekenis voor de nabestaanden. In die tijd werden er steeds meer foto’s gemaakt tijdens de afscheidsviering. Nabestaanden merkten, dat ik gepassioneerd bezig was alle mogelijkheden rondom het afscheid bekend te maken om daarmee mensen te inspireren. Daarom kreeg ik steeds vaker toestemming om de foto’s van hun afscheid in mijn lezingen te gebruiken. Op gegeven ogenblik had ik zoveel prachtige foto’s die allemaal liefde en warmte in de afscheidsvieringen uitstraalden, dat ik graag meer mensen ermee wilde raken en inspireren.

Het idee van een boek was geboren en kreeg langzaam aan vorm. Geen boek met witte bladzijden en wat foto’s. In mijn hoofd leefde het idee om een boek met gekleurde bladzijden te maken, de kleuren van het leven, maar ook kleuren die tijdens het sterven en na de dood zullen blijven. Uit de tekst zouden de foto’s vloeien, als de beelden uit mijn gedachten.

Onze zoon, Leroy Teunissen, was in die tijd bezig met het eerste jaar van een media-opleiding. Samen met een klasgenootje, Esmeralda Karssies, gaven zij mijn gedachten precies de vorm, die ik bedoelde. Als je het over toeval hebt: Toen wij drie verhalen vorm hadden gegeven, ontmoette ik uitgeefster Marja Duin. Tijdens één van mijn uitvaarten benaderde zij mij met de vraag om samen te werken aan een boek over de uitvaart. Je snapt het al, Peter, de rest is history. Ik stuurde de drie verhalen uitgeprint op en Marja en haar team waren razend enthousiast. Zij lieten de illustrator achterwege en Leroy en Esmeralda hadden hun eerste opdracht. ‘Afscheid nemen met je hart’ was geboren.

Voor mij is er vaak een tekortschieten ten opzichte van de overledene in uitvaarten. Als verhalenverteller krijg ik zelden ‘t goede gevoel bij de verhalen die over de persoon verteld worden. Eerst was het een gefluister in mijn hoofd. Het groeide begrafenis na begrafenis tot een storm. Na het lezen van jouw boek zie ik de oplossing. Het opnieuw design- en van het ‘afscheid nemen’. Ik ben nu 51 jaar – 30.7 jaar te gaan volgens de statistieken, ik wil geen uitvaart zoals de meesten die ik heb meegemaakt. Wat raad jij mij en mensen als ik aan?

Praten, praten en blijven praten ….. over je leven, maar zeker ook over je dood. Voorlichting, en daarmee dus voorgesprekken, vind ik heel belangrijk. Tegenwoordig gaan wij ons hele leven plannen, zijn er programma’s over van alles en nog iets, waarom stoppen wij nog steeds de dood ver weg. Alsof wij het eeuwige leven hebben.

Ik niet, jij niet, … niemand niet!! Dus praat over je dood, over je afscheid. Allereerst: Hoe wil je dood gaan? Daar zijn al zo veel opties. Tegenwoordig hoef je niet meer lijdzaam te wachten totdat je door de dood uit je lijden verlost wordt, er zijn tal van mogelijkheden om zacht weg te glijden en niet door pijn, verval van je lichaam en geest en met al het verdriet voor de mensen om je heen dood te gaan. Er is hulp, je moet het wel op tijd vragen. Ik ben blij, dat ik enkele jaren geleden aan de uitzending ‘Uitburgeren’ van Dr. Schwaab mee heb gewerkt. De schellen vallen van je ogen bij het zien van deze uitzending. ‘Uitburgeren’, zeker een aanrader.

Als je dan aan je afscheid zelf denkt: ook daar begint het met praten.  Ik kom nog wel eens families tegen, waar de naasten niet weten of iemand begraven of gecremeerd wil worden. Zo belangrijk. Spreek je uit en sta open voor de mening van een ander. Het kan je wens zijn om begraven te worden. Maar als je nabestaanden nooit naar je graf zullen komen, hoe mooi is het dan niet, als zij de urn met jouw as een plek kunnen geven, die wel goed voor hen voelt en vaak goedkoper kan zijn dan een graf.

Het afscheid zelf is altijd een wisselwerking tussen de overledene en de nabestaanden vind ik. Soms wil een overledene een groot afscheid, maar zien de nabestaanden vreselijk tegen de organisatie op of hebben zij gewoon het geld niet. Dan moet je een oplossing zoeken. Het voorbeeld van de Amerikaanse fuif zou dan een optie kunnen zijn. Iedereen helpt mee en doet iets voor de kosten in het potje. Bovendien hoef je natuurlijk ook niet het Hilton af te huren voor dit afscheid; misschien is de eigen tuin of die van vrienden groot genoeg? Durf de bestaande opvattingen over uitvaarten los te laten.

Heel belangrijk is, dat de sfeer van de overledene uit komt in het afscheid. Hoe heeft hij of zij geleefd? Wie was hij, wat heeft hij of zij voor anderen betekend? Wat zou iedereen zich blijven herinneren van deze persoon. Hier kunnen rituelen en symbolen heel veel betekenen. En laat – zoals jij zelf al aanvoelde: ‘Over de doden niets dan goeds’, achterwege. Iedereen die aanwezig is, weet hoe de overledene was. Het moet natuurlijk geen scheldpartij worden, maar een knipoog naar de onhebbelijkheden van diegene kan bevrijdend werken, een instemmende lach op het gezicht van de aanwezigen toveren en de spanning breken. Minstens even belangrijk is het afscheid voor de naasten. Zij moeten verder. Met dit afscheid gaan zij door de onzichtbare poort, naar een leven zonder hun dierbare, een leven met alleen maar herinneringen aan hun geliefde. Het verzoenen met de onhebbelijkheden hoort hier ook bij.

Ben jij zelf bezig met jouw eigen ‘afscheid met je hart’? Of laat jij dat over aan jouw nabestaanden?

Ja, Peter, daar zeg je wat. Uiteraard ben ik bezig met mijn eigen afscheid, nog sterker: Tien jaar geleden, bij de opening van mijn bedrijf, heb ik mijn eigen uitvaart laten zien. Dit is opgenomen op een dvd. ‘Zo zou ik afscheid nemen van het leven’, stond er op de uitnodiging van de opening van mijn uitvaartbedrijf CHARON. Ik heb veel kunstzinnige vrienden, die allemaal betrokken mee leefden tijdens mijn opleiding tot ritueelbegeleidster en uitvaartbegeleidster. Steeds vaker hoorde ik: ‘Op jouw uitvaart dans ik de vuurvogel ‘. Een andere vriendin wilde vertellen over de vuurvogel.’ Vrienden in de muziek zouden de Bolero voor mij spelen, want dat was mijn leven, vurig en intens. Hartsvriend Hans zou over mijn leven vertellen, hij kende mij zo goed. Ik ben er eentje van: spijkers met koppen slaan, dus nodigde ik alle vrienden uit om mijn afscheid – natuurlijk samen met mij – in een performance te laten zien aan familie, vrienden en de pers. Speciaal voor die gelegenheid had ik de Finale Parlando bedacht: het laatste gesproken woord bij muziek. Dat was ontstaan na de vraag van goede vriend Frank: ‘Wat zou je nog willen zeggen tegen je familie en vrienden als je dood gaat?’ Binnen vijf minuten schreef ik enkele zinnen op en zette die op tape. Frank, virtuoze muzikant maakte er muziek onder, die zo mijn woorden versterkten, dat ik nu – 10 jaar later – nog steeds denk, ‘Dit wil ik nalaten, zo denk ik over mijn sterven en dit zijn de woorden, waarvan ik denk, dat ze mijn liefsten zullen troosten.’

Natuurlijk is de invulling van mijn afscheid, nu 10 jaar later, iets veranderd. Net als je leven moet je ook je uitvaartwensen zo af en toe bijstellen. Misschien wil je een andere locatie, of andere muziek. Je wordt ouder, misschien komen er minder mensen en zullen zij niet meer zo gauw meezingen met de hippiesongs, waarmee we alle feesten vierden. Het ogenblik, waarop ik dacht, ik moet de wensen rondom mijn afscheid toch maar vast leggen, was toen mijn lief zei: Maakt mij niet uit wat je met mij doet, als ik dood ben. Sommige mensen zeggen zelfs : doe mij maar in de kliko, voor mij geen poespas. Geschrokken bedacht ik dat ik hele andere ideeën had over mijn afscheid. Als wij er niet over gingen praten, dan zou ik zijn uitvaart krijgen en hij de mijne. Ik zou zijn afscheid met veel vrienden, intenties en sfeer laten plaats vinden en waar zou ik eindigen?

Praat met elkaar, blijf vertellen hoe jij je afscheid ziet, wat je zeker wel wil, wat niet. Er is tegenwoordig zo veel mogelijk. Alles is goed,

Als het maar bij je hoort. Sterf, zoals je geleefd hebt, niet zoals een ander gestorven is, of omdat het zo hoort. Leef en neem op je eigen manier afscheid van je eigen leven. Of het een Grande Finale wordt, of een intiem afscheid, alleen jij en je naasten zijn op dat ogenblik nog belangrijk. Wat de rest ervan denkt, maakt niet uit, zij leven hun eigen leven.

En hoe ik mijn afscheid zie? Ondertussen, na het zien en begeleiden van zo veel afscheidsvieringen, zijn mijn lief en ik het roerend met elkaar eens. Wij stellen een dag lang ons huis open voor vrienden en families om afscheid van een van ons te nemen. Hier in ons huis hebben wij zo veel feesten gevierd, hier zal het ook eindigen. Lekker eten en drinken, de overledene is in de woonkamer opgebaard achter een scherm, zodat belangstellenden even in alle rust met een glaasje of kopje koffie afscheid kunnen nemen. Op het doek buiten in de tuin projecteert de beamer foto’s van gelukkige tijden met elkaar. In de buitenkeuken worden nog wat lekkere hapjes bereid en wie wil, eindigt In de whisky hoek, waar lp’s de songs uit ons lange leven samen laten horen. Hier komen de herinneringen naar boven, iedereen mag die in een boek opschrijven voor onze kinderen en zo zal iedereen met mooie herinneringen onze Grande Finale verlaten. Wetende, dat het leven gewoon doorgaat voor iedereen, met mooie herinneringen aan onze vriendschap .

Er is zoveel rondom dood gaan dat buiten onze controle of kennis ligt. De schok, de emoties, de manieren waarop wij rouwen. Dat zie je ook mooi terug in jouw verhalen. Wat zijn de vaak onbesproken beslissingen rondom afscheid nemen die jij met jouw klanten aankaart? Hoe help jij mensen iets van de hopeloosheid en verschrikking van dood te veranderen in een mooier gevoel van bewondering, ontdekking en schoonheid van afscheid nemen?

Vanaf het begin van CHARON gaf ik veel lezingen, workshops, organiseerde beurzen, schreef ik columns en later het boek: ‘Afscheid nemen met je hart’. Allemaal om de angst voor de dood een beetje te verzachten. Vanuit angst praten mensen niet over de dood en schuiven het regelen van hun uitvaart voor zich uit. Eigenlijk denken deze mensen dat zij onsterfelijk zijn…. Maar ja, diep van binnen weet iedereen dat bij de geboorte het sterven ooit eens zal komen. De kunst is het om tussen geboorte en sterven je leven echt te leven en het leven dan met dezelfde aandacht als bij de geboorte af te sluiten. Zet een kroontje op je leven door een mooi afscheid te organiseren. Of het afscheid nu ingetogen of uitbundig is, als het maar past bij de overledene en zijn familie. De uitvaart is immers een spiegel van je leven. Daarom kom ik ook het liefst al met de stervende in contact om samen met hem of haar en de familie het afscheid vorm te geven.

In alle rust laat ik de familie vertellen, wat zij aan mij kwijt willen. Ik kom nooit in een donker pak of bedrijfskleding, ik kom als mens binnen. Soms tover ik met mijn hoedje of gekke schoenen een lach om hun gezicht en is het ijs gebroken. Het is belangrijk dat de familie vertrouwen in mij heeft. Dan kunnen wij samen werken aan het afscheid. Langzaam neem ik hun angst voor de dood een beetje weg door open en eerlijk alles te benoemen en hun vragen te beantwoorden. Soms probeer ik aan te voelen wat mensen graag willen, maar niet durven uit te spreken. Daar kan je dan als buitenstaander makkelijker over praten. Vaak wil iemand in de familie niet dat de stervende na het overlijden thuis blijft. Dan is het fijn, als er nog tijd is om hierover na te denken. Soms wil de stervende het niet, omdat hij of zij de familie niet met zijn overleden lichaam wil belasten. Ik leg dan alle voordelen en nadelen van de thuisopbaring uit, zodat zij zich een beeld kunnen vormen van de situatie later. Niet uit angst voor het gestorven lichaam, maar kiezen uit liefde voor de dierbare. De overledene blijft vader, moeder, zus of kind, ook na het sterven. Ik probeer familie ook zover te bewegen om met mij of alleen de overledene te verzorgen en vanaf het overlijden dagelijks in te crèmen, om zo nog even contact met hem of haar te houden en langzaam afscheid van het lichaam te nemen.

Pas als je alle keuzes kent, kan je kiezen, zeg ik vaak. Daarom is het zo belangrijk, dat mensen alle mogelijkheden kennen die er zijn na een overlijden. Het is te veel om hier op te noemen. De mooiste uitspraak hoorde ik van een weduwnaar na de afscheidsviering: ‘Gijsje, ik ben vergeten te huilen.’ Daar kan mijn hart van overlopen. Hij heeft, ondanks zijn afzijdige houding in het begin (‘laat dat maar allemaal de dochters regelen’) uiteindelijk actief meegewerkt aan het afscheid en was zo al een beetje aan de rouwverwerking begonnen.

Wat maakt dat jij elke dag met passie voor jouw vak opstaat? Heb je het plan meer boeken te schrijven? Zo ja, wat is het idee erachter?

Inderdaad, Peter, het is PASSIE ! Zonder passie kan je dit werk niet doen. Elke dag is er weer de uitdaging: welke familie mag je begeleiden, hoe kan je hen helpen. Geen familie is hetzelfde, geen uitvaart, geen situatie. Elke keer weer probeer ik het wiel uit te vinden. Wat past het beste bij de familie en de overledene. Waarop ik nog eens benadruk: de overledene en de familie. Voor mij is het heel belangrijk dat het ook in overeenstemming is met de wensen van de overledene, maar niet gaat ten koste van de gevoelens van de familie. Iedereen moet zich goed erbij voelen. Daarom blijf ik ook schrijven: columns, boeken, artikelen in tijdschriften en kranten. Alles om nog meer openheid te brengen in de uitvaartwereld: beginnende uitvaartbegeleiders stimuleren om hun hart te volgen, uitvaartleiders die al heel lang werken, in workshops nieuwe inspiratie te geven, maar ook – en misschien vooral- de mensen wakker schudden, die het aangaat: de mensen, die ooit sterven te inspireren en te stimuleren om over hun eigen afscheid na te denken. Ieder leven is een bijzonder afscheid waard, verdient het kroontje op het leven, misschien wel het diamantje op de kroon van het leven. Als ik daar een klein beetje aan bij kan dragen, zal ik straks rustig sterven, dan heb ik mijn levensdoel bereikt. En ja, meer boeken schrijven, zeker. Sowieso wil ik nog meer delen van ‘Afscheid nemen met je hart’ uitbrengen. Elke column zie ik als monumentje voor een overledene. Ik gun de families dan ook de bundeling van columns in een boek.

Verder ben ik met een verfilming van het boek bezig en zijn wij met de TV in bespreking. Zoals ik 10 jaar geleden al zei, hoop ik pas dood te gaan, wanneer in ieder geval heel Nederland doordrongen is van alle keuzes bij een uitvaart en iedereen weet, hoe mooi ‘Afscheid nemen met je hart’ kan zijn.

Het boek ‘Afscheid nemen met je hart’ is hier te bestellen:                                           http://www.charonuitvaartbegeleiding.nl/activiteiten-charon/informatie-centrum/boek-bestellen/

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s